หากต้องเชื่อมต่อเพื่อดูแผนที่ อ่านข่าว ส่งข้อความทั่วไป หรือค้นหาข้อมูล ความเสี่ยงจัดการได้ด้วยการตรวจชื่อเครือข่าย ปิดการเชื่อมต่ออัตโนมัติ และเลือกเว็บที่เข้ารหัส แต่เมื่อกิจกรรมหนึ่งอาจเปิดทางให้ผู้อื่นเห็นหรือขโมยข้อมูลสำคัญ ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าคือใช้เน็ตมือถือหรือฮอตสปอตของตนเอง

WiFi ฟรีมีความเสี่ยงตรงไหนบ้าง

WiFi สาธารณะไม่ได้อันตรายทุกเครือข่ายโดยอัตโนมัติ แต่สภาพแวดล้อมที่ใช้ร่วมกันทำให้ควบคุมความปลอดภัยได้ยากกว่าเครือข่ายบ้านหรือเน็ตมือถือ ความเสี่ยงที่ควรเข้าใจมีอยู่หลายแบบ และบางแบบเริ่มต้นจากการกดเลือกชื่อ WiFi ผิดเพียงครั้งเดียว

ชื่อเครือข่ายอาจถูกเลียนแบบ

ผู้ไม่หวังดีอาจตั้ง WiFi ปลอมให้ชื่อดูคล้ายสถานที่ เช่นใช้คำว่า Free WiFi หรือชื่อร้านที่มีผู้ใช้จำนวนมาก วิธีนี้มักเรียกว่า Evil Twin เมื่อผู้ใช้เชื่อมต่อโดยเข้าใจว่าเป็นเครือข่ายจริง การรับส่งข้อมูลอาจผ่านจุดที่ผู้ไม่หวังดีควบคุมได้ ดังนั้นการเห็นชื่อคุ้นตาไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเครือข่ายของสถานที่นั้น

การมีรหัสผ่านหรือหน้าให้ลงทะเบียนอาจช่วยให้เครือข่ายดูมีการจัดการ แต่ก็ไม่ใช่หลักฐานเด็ดขาดควรถามพนักงานหรือผู้ให้บริการโดยตรงว่าชื่อเครือข่ายใดถูกต้อง แทนการเดาจากชื่อที่ปรากฏบนหน้าจอ

ข้อมูลอาจถูกสอดแนมระหว่างทาง

การโจมตีแบบ Man-in-the-Middle หรือ MITM คือสถานการณ์ที่ผู้ไม่หวังดีพยายามแทรกตัวระหว่างอุปกรณ์ของเรากับเว็บไซต์ เพื่อสอดแนมข้อมูล เช่น ข้อมูลล็อกอินหรือรหัสผ่าน ความเสี่ยงจะน่ากังวลมากขึ้นเมื่อเว็บไซต์หรือบริการไม่ได้เข้ารหัสการเชื่อมต่อ

ก่อนกรอกข้อมูลสำคัญ ให้ดูที่อยู่เว็บไซต์ว่าขึ้นต้นด้วย https:// และตรวจว่ามีสัญลักษณ์แม่กุญแจในเบราว์เซอร์หรือไม่ HTTPS ช่วยเข้ารหัสข้อมูลระหว่างเบราว์เซอร์กับเว็บไซต์ จึงดีกว่าเว็บที่ไม่มี HTTPS อย่างชัดเจน อย่างไรก็ดี HTTPS ไม่ได้ทำให้ WiFi สาธารณะกลายเป็นพื้นที่ปลอดความเสี่ยง และไม่ได้ยืนยันว่าเว็บไซต์หรือหน้าล็อกอินนั้นน่าเชื่อถือเสมอไป

การแชร์ไฟล์อาจเปิดช่องให้คนในเครือข่ายเดียวกันเห็นอุปกรณ์

บนคอมพิวเตอร์หรืออุปกรณ์ที่เปิดแชร์ไฟล์ไว้ เครื่องอื่นในเครือข่ายเดียวกันอาจมองเห็นอุปกรณ์ของเราได้ จึงควรปิดการแชร์ไฟล์ก่อนใช้เครือข่ายสาธารณะ การตั้งค่าเล็ก ๆ นี้ช่วยลดโอกาสที่ข้อมูลในเครื่องจะถูกเข้าถึงโดยไม่จำเป็น

สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อใช้ WiFi สาธารณะ

การป้องกันข้อมูลมือถือเริ่มจากเลือกกิจกรรมให้เหมาะกับเครือข่าย ต่อให้รีบทำงานหรือเน็ตมือถือใกล้หมด กิจกรรมต่อไปนี้ควรเลี่ยงหรือเลื่อนไปทำบนการเชื่อมต่อที่เชื่อถือได้กว่า

• ไม่ควรเข้าแอปธนาคาร โอนเงิน หรือทำธุรกรรมการเงิน เพราะข้อมูลบัญชี รหัสผ่าน และขั้นตอนยืนยันตัวตนมีความสำคัญสูง
• ไม่ควรกรอกรหัสผ่านหรือเข้าสู่บัญชีสำคัญโดยไม่จำเป็น โดยเฉพาะอีเมลหลัก บัญชีงาน บัญชีที่เก็บเอกสาร หรือบัญชีที่ใช้กู้คืนรหัสผ่านบริการอื่น
• ไม่ควรบันทึกรหัสผ่านหรือเปิดให้ล็อกอินอัตโนมัติ หากเผลอเชื่อมต่อ WiFi ที่ไม่น่าไว้ใจ ข้อมูลเข้าสู่ระบบอาจถูกส่งออกทันทีเมื่อเปิดบริการนั้น
• ไม่ควรกดลิงก์จากหน้าเข้าสู่ WiFi หรือป๊อปอัปที่ขอข้อมูลเกินจำเป็น หากต้องเข้าเว็บไซต์ ให้พิมพ์ URL ด้วยตนเองหรือเปิดจากแอป/บุ๊กมาร์กที่เชื่อถือได้
• ไม่ควรดาวน์โหลดไฟล์หรือโปรแกรมจากแหล่งที่ไม่รู้จัก เพราะอาจมีมัลแวร์แฝงมากับการเชื่อมต่อหรือไฟล์ที่ได้รับ
• ไม่ควรปล่อยให้เครื่องเชื่อมต่อ WiFi อัตโนมัติ เพราะอุปกรณ์อาจเข้าหาเครือข่ายชื่อคุ้นเคยโดยที่เราไม่ได้ตรวจสอบก่อน

ลองนึกถึงกรณีที่ต้องเปิดไฟล์งานด่วนในคาเฟ่ การอ่านไฟล์จากพื้นที่เก็บข้อมูลที่เข้าสู่ระบบไว้แล้วอาจยังพอทำได้ตามความจำเป็น แต่ถ้าระบบขอให้ใส่รหัสผ่านใหม่ หรือไฟล์นั้นมีข้อมูลลูกค้าและต้องส่งต่อออกไป การสลับไปใช้ฮอตสปอตมือถือจะเป็นการลดความเสี่ยงที่คุ้มกว่า ความสะดวกไม่กี่นาทีไม่ควรแลกกับข้อมูลที่แก้ไขผลกระทบภายหลังได้ยาก

เชื่อมต่ออย่างรอบคอบก่อนเริ่มใช้งาน

เมื่อจำเป็นต้องใช้ WiFi สาธารณะ ให้ตั้งเป้าหมายว่าใช้เพื่อกิจกรรมความเสี่ยงต่ำและตัดช่องทางที่ไม่จำเป็นออกก่อน การเช็กต่อไปนี้ใช้เวลาไม่นาน แต่ช่วยให้การใช้ WiFi ฟรีไม่กลายเป็นการยอมเปิดข้อมูลโดยไม่รู้ตัว

1. ยืนยันชื่อเครือข่ายกับสถานที่ ถามชื่อ WiFi ที่ถูกต้องจากพนักงาน ไม่เลือกจากชื่อที่คล้ายหรือมีคำว่า “ฟรี” เพียงอย่างเดียว
2. ปิด Auto-Join หรือการเชื่อมต่ออัตโนมัติ แล้วเลือกเชื่อมต่อด้วยตนเองทุกครั้ง วิธีนี้ลดโอกาสที่เครื่องจะไปจับเครือข่ายไม่ปลอดภัยเอง
3. ปิดการแชร์ไฟล์ โดยเฉพาะบนโน้ตบุ๊ก และตรวจว่าการค้นหาอุปกรณ์ในเครือข่ายไม่ได้เปิดอยู่โดยไม่จำเป็น
4. ใช้เว็บไซต์และแอปที่เชื่อถือได้ ตรวจ HTTPS ก่อนส่งข้อมูล และอย่าหลงเชื่อหน้าตาที่เหมือนเว็บไซต์จริงเพียงเพราะมีรูปแม่กุญแจ
5. ตัดการเชื่อมต่อเมื่อใช้งานเสร็จ ไม่ปล่อยให้อุปกรณ์ค้างอยู่บนเครือข่ายสาธารณะโดยไม่จำเป็น

VPN ช่วยได้อย่างไร และไม่ควรเข้าใจเกินจริง

VPN หรือ Virtual Private Network เป็นเทคโนโลยีที่สร้างการเชื่อมต่อส่วนตัวเสมือนผ่านอินเทอร์เน็ตสาธารณะ โดยช่วยเข้ารหัสข้อมูลที่รับส่งผ่าน VPN ทำให้ผู้อื่นดักอ่านข้อมูลได้ยากขึ้น และจะแสดง IP ของเซิร์ฟเวอร์ VPN แทน IP จริงของผู้ใช้ในบางบริบท

ด้วยเหตุนี้ VPN จึงเป็นชั้นป้องกันที่มีประโยชน์เมื่อจำเป็นต้องใช้ WiFi สาธารณะทั้งบนมือถือและคอมพิวเตอร์ แต่ไม่ใช่ใบผ่านให้ทำทุกอย่างได้อย่างไร้กังวล VPN ไม่ได้ทำให้ WiFi ปลอมกลายเป็นเครือข่ายจริง ไม่ได้ทำให้เว็บหลอกลวงปลอดภัย และไม่ทดแทนการตรวจ URL หรือการหลีกเลี่ยงธุรกรรมการเงินบนเครือข่ายเปิด

มอง VPN เป็น “ท่อส่งข้อมูลที่ปิดมิดชิดขึ้น” ไม่ใช่ “เครื่องตรวจจับทุกภัย” หากหน้าเว็บที่กำลังจะกรอกข้อมูลดูน่าสงสัย หรือเครือข่ายยืนยันชื่อไม่ได้ควรถอยออกจากการใช้งาน แม้จะเปิด VPN อยู่ก็ตาม

เมื่อไรควรเปลี่ยนไปใช้เน็ตมือถือหรือฮอตสปอต

เครือข่ายมือถือหรือฮอตสปอตส่วนตัวเหมาะกว่าเมื่อกำลังทำสิ่งที่มีผลต่อเงิน งาน หรือสิทธิ์เข้าถึงบัญชี เช่น เข้าระบบงาน ส่งเอกสารที่มีข้อมูลอ่อนไหว ตั้งหรือเปลี่ยนรหัสผ่าน ซื้อสินค้า หรือยืนยันตัวตน หากใช้แพ็กเกจมือถืออยู่แล้ว การเก็บเน็ตไว้สำหรับช่วงที่ต้องทำเรื่องสำคัญอาจคุ้มค่ากว่าการพึ่ง WiFi ฟรีในจังหวะนั้น

ส่วน WiFi สาธารณะเหมาะกับงานทั่วไปที่ไม่ต้องส่งข้อมูลสำคัญ เช่น ดูข้อมูลเส้นทาง อ่านเนื้อหา หรือสตรีมสื่อจากบริการที่เข้าสู่ระบบไว้อย่างระมัดระวัง หากต้องใช้เน็ตนอกบ้านบ่อย การวางแผนปริมาณเน็ตมือถือให้พอกับงานสำคัญช่วยลดทั้งความกังวลด้านความปลอดภัยและการต้องเชื่อมต่อเครือข่ายที่ไม่แน่ใจ